گرمازدگي
مكانيسمهاي دفاعي بدن براي مبارزه با گرماي بيش از حد عبارتند از: انبساط ميرگهاي سطحي پوست به حالت عرق كه اين انبساط زمانيكه بدن فعاليت زيادي دارد براي خروج حرارت از بدن اتفاق مي افتد. غدد عرق شروع به فعاليت مي كنند تا از طريق تعريق كردن حرارت اضافي بدن را خارج كنند. تنفس تند مي شود تا از اين طريق افزايش تبخير آب حرارت بدن خارج شود.
در خيلي از موارد افرادي كه عادت به آب و هواي گرم ندارند و در اين آب و هوا فعاليت بدني زيادي انجام مي دهند نمي توانند بدنشان را با اين مكانيسمهاي دفاعي تطبيق دهند و اين مكانيسمها براي آنها كفايت نمي كند در نتيجه دچار حالتي به نام فرسودگي از گرما مي شوند كه در اين حالت بيمار احساس ضعف، سرگيجه، تهوع و سر درد دارد. بيقرار است و به خاطر از دست دادن نمك زياد و عدم جبران اين كمبود احساس گرفتگي عضلاني در شكم و پشت خود مي كند. پوست بدن مرطوب و رنگ پريده مي شود و حرارت بدن ممكن است پائين تر از حد طبيعي يا در حد طبيعي باشد و در اين حالت با كوچكترين فعاليتي ممكن است فرد ضعف كرده و ازحال برود.
نشانه هاي آفتاب زدگي
نشانه هاي آفتاب زدگي عبارتند از:
۱- تب
۲- تند شدن تنفس
۳- سر درد
٤- سرگيجه
٥- طپش قلب
۶- برافروخته شدن
مهمترين كمك ما به كسي كه آفتاب زده شده، خنك نگه داشتن تدريجي بدن اوست. همچنين ممكن است بر اثر پائين آمدن فشار خون، سرگيجه و يا اختلالاتي در بينايي ايجاد شود و يا بدن بيمار دچار تشنج گردد.
زمانيكه فرد گرمازده را مي خوابانيم بهتر است سعي كنيم او را به پشت خوابانده و سر و شانه هايش را بالاتر از پاها قرار دهيم.
فرد آفتاب زده را بايد به سايه ببريم و لباسهايش را به تدريج كم كنيم و اگر هنوز به هوش است كمي آبميوه و يا قند و نمك به او بخورانيم ولي اگر هنوز به هوش نيامده بهتر است چيزي به او نخورانيم.
در اين موارد ماساژ بدني مي تواند كمك مؤثري به افراد آفتاب زده بنمايد.
معمولاً احساس گرفتگي عضلاني در شكم يا پشت پا و يا حتي بافتهاي عضلاني وجود دارد كه اين به خاطر كمبود نمك است و بايد نصف قاشق چايخوري نمك را در آب بريزيم و به فرد بيمار بدهيم تا بخورد و اين حالت بعد از مدتي برطرف مي شود.
در بيشتر موارد اگر بدن فرد گرمازده با آب خنك گردد به تدريج سلامتي خود را باز مي يابد اما اگر حالت تهوع ادامه يافت بايد هر چه زودتر بيمار را به مراكز درماني برسانيم.
براي پيشگيري از آفتاب زدگي:
١- عدم فعاليتهاي سخت در زير آفتاب
۲- استفاده از كرم مرطوب كننده در كوهستان يا ساحل دريا
۳- استفاده از كلاه لبه دار و عينك آفتابي
سرمازدگي – يخ زدگي
سرمازدگي در اثر تماس طولاني با دماي بسيار بالا براي فرد اتفاق مي افتد. حداكثر كارايي بدن در دماي ۳٧ و ۳٨ درجه سانتيگراد مي باشد و بدن براي حفظ حرارتش در اين محدوده مكانيسمهاي دفاعي دارد كه عبارتند از: انقباض مويرگي، لرزش عضلاني و غدد عرق.
هنگاميكه فرد در سرماي طولاني مدت قرار مي گيرد مويرگهاي سطحي بدن منقبض مي شوند تا از اتلاف حرارتي جلوگيري به عمل آيد. همچنين عضلات شروع به لرزيدن مي كنند تا حرارت توليد شود، تنفس كند مي شود تا تبخير كمتر انجام گيرد. همچنين غدد عرق فعاليتشان كاهش پيدا مي كند.
اگر فرد براي مدت طولاني در معرض سرما قرار بگيرد اين مكانيسمها پاسخگوي حفظ حرارت نخواهد بود و فرد دچار سرمازدگي خواهد شد.
كلاً وقتي دماي بدن فرد پائين تر از ۳٥ درجه سانتيگراد قرار بگيرد دچار سرمازدگي مي شود. علائمي كه در اين حالت فرد احساس مي كند بدين صورت است كه ابتدا دچار احساس سرماي بسيار شديد و عاجز كننده اي مي شود. بدن شروع به لرزيدن مي كند تا حرارت را بالا ببرد بعد از مدتي كه حرارت بر نگردد انقباض عضلاني كاهش پيدا مي كند و فرد احساس كرختي و بي حسي مي كند. ممكن است اختلال هوشياري اتفاق بيفتد و حركات عضلاني مختل شود و عدم تعادل در فرد ايجاد شود. ضربان قلب و تنفس فرد نيز افت مي كند.
البته بايد توجه داشته باشيم كه در يك فرد سرمازده حتي اگر ضربان قلب و تنفس كاملاً قطع شده باشند فرد مرده به حساب نمي آيد و اگر عمليات احياء به خوبي صورت گيرد فرد دوباره به تنفس عادي بر مي گردد.
اقداماتي كه در مواجهه با فرد سرمازده انجام ميدهيم عبارت است از:
١- بيمار را از محل سرد به يك محل گرم انتقال مي دهيم.
۲- اگر لباسهاي بيمار خيس است خارج كرده و با يك عايق حرارتي مثل پتو مي پوشانيم.
۳- سر و گردن بايد كاملاً پوشانده شود ولي صورت بايد باز باشد تا اختلال تنفسي ايجاد نشود.
٤- اگر فرد به هوش است مي توانيم از مايعات داغ و شيرين براي ايجاد حرارت در فرد استفاده كنيم.
٥- نبايد به هيچ وجه از فرد بخواهيم براي ايجاد حرارت شروع به فعاليتهاي ورزشي كند.
۶- از ماساژ اندامها و اعضا بايد خودداري كنيم.
٧- اگر ضربان تنفس و قلب افت پيدا كرد عمليات احياء را آغاز كنيم.
٨- بيمار را به اورژانس انتقال مي دهيم.
مشكل ديگري كه در ارتباط با سرما ممكن است اتفاق بيفتد يخزدگي است، يخ زدگي زماني اتفاق مي افتد كه يك عضو بصورت مرده براي مدت طولاني در سرما قرار بگيرد.
معمولاً اعضايي كه دچار يخ زدگي مي شوند، اعضاي انتهايي بدن هستند مثل گوشها، بيني، چانه، دستها و پاها. اين اندامها وقتي در معرض سرماي زياد قرار مي گيرند در ابتدا دچار سوزش و درد مي شوند بعد از آن دچار كرختي و بي حسي مي شوند. رنگ آنها ابتدا سفيد مي شود و چون جريان خون در اين اندامها مختل مي شود رگه هايي آبي در آنها ايجاد مي گردد.
اگر سرمازدگي در اندامها طولاني شود ممكن است عضو مبتلا به قانقاريا شود و بعدها منجر به قطع شدن عضو گردد.
اقداماتي كه براي يخ زدگي انجام مي دهيم به اين ترتيب است:
١- فرد را به يك محل گرم منتقل مي كنيم.
۲- هر نوع پوششي را از روي عضو يخ زده بر مي داريم.
۳- ساعت، انگشتر و هر چيزي كه ممكن است ايجاد فشار كند را خارج مي كنيم.
٤- از طريق تماس پوست با پوست عضو را گرم مي كنيم. بدين ترتيب كه اگر دستهاي فرد يخ زده هستند آنها را زير بغل فرد بيمار مي گذاريم. اگر پاها يخ زده هستند زير بغل خودمان مي گيريم. اگر صورت يخ زده است آن را با دستها مي پوشانيم تا گرم شود و حرارت را كمي بالا مي بريم.
٥- عضو را درون يك ظرف آب گرم مي گذاريم. حرارت آب بايد به صورتي باشد كه اگر آرنج را داخل آن كرديم داراي حرارت قابل تحملي باشد.
۶- به هيچ وجه عضو را ماساژ نمي دهيم.
٧- براي گرم كردن از حرارت خشك مثل بخاري يا تابش خورشيد استفاده نمي كنيم.
٨- اگر عضو تغيير رنگ پيدا نكرد بيمار را به پزشك ارجاع مي دهيم.
