سوختگي ها و مسموميت
بخش اول
سوختگي هاي حرارتي
پيشگيري از بسياري از سوختگيها آسان است مثلاً اجازه ندهيم بچه هاي كوچك با آتش بازي كنند و يا كبريت يا چراغ را از دسترس بچه ها دور نگه داريم و يا حتي دسته ماهيتابه را به گونه اي روي گاز قرار دهيم كه با برخورد اشخاص واژگون نشود و يا اجازه ندهيم كودكان در آشپزخانه بازي كنند.
سوختگيهاي جزئي تاول ايجاد نمي كنند.
براي تسكين درد و كاهش آسيب، قسمت سوخته شده ي بدن را فوراً در آب سرد قرار دهيد. استفاده از وازلين، پماد يا روغن اصلاً توجيه نمي شود و آب سرد كاملاً كافي است.
سعي كنيد از دستگيره هاي بند دار استفاده نكنيد و خلاصه اينكه مسائل ايمني را براي جلوگيري از سوختگي در نظر داشته باشيد. اگر در محل سوختگي تاول ايجاد شده، تاول را دستكاري نكنيد. بهتر است محل سوختگي را با آب كاملاً شسته و با گاز استريل محل سوختگي را پوشيده نگه داريد.
سوختگيها ممكن است بر اثر حرارت، الكتريسيته و مواد شيميايي ايجاد شوند. در زمان ايجاد سوختگي چون سطح دفاعي بدن آسيب مي بيند و سيستم ايمني بدن تضعيف مي شود احتمال عفونت بالاست. در سوختگيهايي كه بيشتر از ٥/۲ سانتي متر بدن را فرا مي گيرند و يا بر اثر الكتريسيته ايجاد شده اند و يا ۹٪ كل بدن را در بر مي گيردند نياز به مراقبتهاي پزشكي دارند.
سوختگيها بر اثر عمق سه دسته هستند:
- سوختگيهاي سطحي
- سوختگيهاي متوسط
- سوختگيهاي عميق
در سوختگيهاي سطحي فقط لايه هاي سطحي پوست آسيب مي بينند و علائم آن اين است كه بيمار درد شديد دارد، تورم و قرمزي در ناحيه سوختگي ديده مي شود. اگر اين سوختگي ها به خوبي مراقبت شوند چند روزه بهبود يافته و هيچ آثاري هم از خود به جا نمي گذارند.
سوختگيهاي متوسط لايه هاي عميق تري از پوست را درگير مي كنند و همراه تاول هستند و از آنجائيكه احتمال عفونت در اين نوع سوختگي بيشتر است مراقبتهاي پزشكي بايد با دقت بيشتري صورت گيرد.
سوختگيهاي عمقي سطح زيادي از پوست را از لحاظ عمقي درگير مي كنند. در اين سوختگي ها معمولاً سطح پوست سفيد رنگ مي شود و به خاطر آسيب جدي عصبها كه در اعماق پوست واقع شده اند، اين سوختگيها معمولاً درد ندارند و ناحيه سوخته بي حس است. اين نوع از سوختگيها احتياج فوري به مراقبتهاي پزشكي دارد.
اقداماتي كه در زمان ايجاد سوختگي مي توانيم انجام دهيم:
در سوختگيهاي سطحي سطح را با آب سرد به مدت ۱٠ دقيقه بشوئيم تا درد و التهاب كاهش پيدا كند و اگر آب سرد در دسترس نبود از هر مايع خنك ديگري مثل شير نيز مي توانيم استفاده كنيم.
بعد از آن بايد وسايلي مانند ساعت، انگشتر، كمربند و هر چيزي كه به سطح سوخته فشار مي آورد را خارج كنيم چون بعد از مدتي ناحيه سوخته ورم مي كند و خارج كردن اين اشياء مشكل مي شود.
به هيچ وجه نبايد سطح سوخته را دستكاري و يا از پمادي براي سطح سوخته استفاده كنيم.
بعد از شستشوي ناحيه سوخته آن را با يك پارچه تميز و استريل پانسمان مي كنيم و اگر احتمال عفونت در روزهاي بعدي زياد بود آن را به پزشك ارجاع مي دهيم.
در مورد سوختگيهاي شديد ممكن است فرد در حال شعله ور شدن آتش دچار سوختگي شده باشد يعني آتش تمام لباس و اعضاي فرد را در بر گرفته باشد. براي اينكار بايد مصدوم را آرام كرده و از او بخواهيم بي حركت بماند زيرا تماسش با هوا باعث شعله ورتر شدن مصدوم مي شود.
مصدوم را با پتو يا پرده مي پوشانيم و آتش را خاموش مي كنيم. سپس عضو سوخته را با آب خنك شستشو مي دهيم تا كاملاً التهاب و سوزش آن بيفتد و اقدامات اوليه ذكر شده را انجام مي دهيم.
در هنگام كمك به افرادي كه دچار سوختگي شده اند اين موارد را به خاطر بسپاريد:
۱- استفاده از آب سرد به مدت ۳٠ دقيقه
۲- ضد عفوني نگهداشتن محل سوختگي
سوختگي شيميايي
مواد شيميايي وجود دارند كه براي پوست سوزش آور هستند و باعث سوختگي در سطح پوست بخصوص در چشمها مي شوند. البته مواد غليايي و شيميايي بسيار قوي، بيشتر در موارد صنعتي استفاده مي شوند ولي ممكن است بسياري از مواد شيميايي كه ما در طول روز با آنها سر و كار داريم سوزاننده باشند. مثل رنگ برها، مواد پاك كننده و صابون.
مواد شيميايي كه باعث سوختگي در سطح پوست مي شوند مي توانند علائمي را ايجاد كنند مثل تورم، قرمزي، سوزش و ايجاد تاول در سطح پوست.
اگر به چنين موردي از سوختگي در منزل برخورد كرديم بايد بلافاصله عضو سوخته را زير آب سرد بگيريم و بايد مطمئن شويم كه جريان آب، ماده شيميايي را بطور كامل از سطح پوست پاك مي كند چون در غير اينصورت آب مي تواند باعث پخش مواد شيميايي در سطح پوست شده و سوختگي را گسترش دهد.
بعد از اين اقدام يك پانسمان با پارچه استريل يا بدون پرز انجام مي دهيم. سطح سوخته را نبايد دستكاري كرده و يا از پماد، لوسيون و يا هر ماده ديگري براي سطح سوخته استفاده كنيم.
اگر سوختگي وسيع و يا احتمال عفونت زياد است مصدوم را به يك مركز درماني ارجاع مي دهيم.
ممكن است مواد شيميايي جامد يا مايع وارد چشم شده و باعث آسيب جدي به چشمها شوند. چشمي كه با مواد شيميايي تماس پيدا كرده معمولاً بسيار قرمز، ملتهب و دردناك است و اشك ريزي بسيار زيادي دارد و ممكن است چشم مانند زمان پس از مواجهه با نور خود به خود بسته شود.
اولين اقدام در مواجهه با چنين مصدومي اين است كه بالافاصله سر مصدوم را بصورت كج زير شير آب بگيريم و آب سرد را وارد چشم مصدوم كنيم، بطوريكه از يك گوشه وارد و از گوشه ديگر خارج شود و تمام سطح چشم را شستشو دهد ولي اگر اين امكان وجود ندارد با يك شيشه آب تميز سطح چشمها را بشوئيم . بعد از آن از بيمار خواهش كنيم كه به هيچ وجه چشمها را نمالد زيرا ماليدن، باعث مي شود ماده شيميايي در سطح چشم پخش شده و آسيب چشم بيشتر شود.
بعد از شستشو يك باند استريل چشم، روي چشم بيمار قرار مي دهيم و بيمار را سريعاً به يك مركز فوريتهاي پزشكي ارجاع مي دهيم.
بخش دوم
مسموميت
هر ساله ميليونها نفر در سراسر جهان دچار مسموميت مي شومند. سم به موادي گفته مي شود كه با ورود آن به بدن فرد، سلامت او را به خطر مي اندازد. در هنگام كمك به افراد مسموم توجه فوري و سرعت عمل بسيار مهم است. زيرا با هر لحظه ترديد ميزان بيشتري سم وارد خون فرد شده و خطر مرگ را افزايش مي دهد.
هميشه بايد به خاطر داشت كه سم آفات نباتي، داروها و نفت را در جاي مشخصي دور از دسترس افراد نگه داشت.
اصولاً مواد غذايي اگر به صورت غير بهداشتي و ناصحيح نگه داري شوند، مي توانند منبع بسيار خوبي براي رشد ميكروبها و باكتريهاي آسيب رسان باشند.
از جمله ميكروبهايي كه مي توانند داخل مواد غذايي رشد كنند، استاكلوف كلئوس يا استاكلوف طلايي است كه در داخل مواد غذايي سم ايجاد مي كند و اين سم مي تواند باعث مسموميت براي فردي شود كه اين غذا را مصرف كرده است.
يكي ديگر از اين ميكروبها كه مي توانند در مواد غذايي رشد كنند و آسيب رسان باشند سالموتلا است.
علائم مسموميت با استاكلوف كلئوس بسيار سريع ظاهر مي شود. حدوداً ۶- ۲ ساعت بعد از مصرف مواد غذايي مسموم، فرد دچار تهوع، دل درد، استفراغ و حتي اسهال مي شود. در مواردي كه ميزان سمّ خورده شده زياد باشد ممكن است علائم شوك در فرد مسموم ايجاد شود. اين علائم بصورت اختلال هوشياري، افزايش ضربان نبض و كاهش فشار خون است.
معمولاً مدت زمان بروزعلائم مسموميت با ميكروب سالموتلا طولاني تر است و ظرف ۲-۱ روز بعد از مصرف ماده غذايي ممكن است ظاهر شود. علائم ممكن است بصورت ايجاد تب، تهوع، دل درد، اسهال و خيلي به ندرت علائم شوك باشد.
در برخورد با افرادي كه با مواد غذايي مسموم شده اند ما اقدامات زيادي نمي توانيم انجام دهيم جز اينكه آنها را وادار به استراحت كرده و از مايعات فراوان استفاده كنيم و اگر مسموميت خيلي شديد است آنها را سريعاً به بيمارستان برسانيم.
ميكروب ديگري وجود دارد كه در مواد غذايي رشد مي كند و مي توانند بسيار خطرناك باشد. اين سم بسيار كشنده است و معمولاً در غذاهاي كنسرو شده ايجاد مي شود و در اين نوع غذاها اين ميكروب به سرعت رشد مي كند و سم آزاد مي كند.
همچنين در بچه هاي زير يكسال خوردن عسل مي تواند اين بيماري را ايجاد كند. اين ميكروب در داخل عسل هم مي تواند رشد كند. علائم اين ميكروب بصورت فلج است زيرا روي سلسله اعصاب مركزي اثر مي گذارد و فرد را با خشكي دهان، يبوست، تهوع، اختلال در بلع مواجه مي كند و به تدريج كه فلج به طرف پايين مي رود اختلالات تنفسي هم ايجاد مي شود كه بسيار خطرناك است و منجر به خفگي مي شود.
ما اقدامات زيادي براي اين بيماران نمي توانيم انجام بدهيم. اين بيماران بايد سريعاً به بيمارستان انتقال داده شوند تا مراقبتهاي پزشكي براي آنها انجام گيرد و براي تشخيص حتماً بايد بقاياي غذاي خورده شده به آزمايشگاه انتقال داده شود.
براي شستشوي معده ي بيمار بهتر است از كمي آب ولرم با كمي پرمنگنات استفاده كنيم مثلاً در يك سطل ۲٠ ليتري آب ۲٠ گرم يا يك قاشق پرمنگنات كافي است. يعني يك در ۱٠٠٠.
براي كمك به افراد مسموم با غذا توجه به اين نكات ضروريست:
- دانستن عامل مسموميت
- برگرداندن هر چه سريعتر غذاي مسموم
- گرم نگهداشتن بيمار
- رساندن بيمار به مراكز درماني
